Έφτασε η ώρα του λογαριασμού για τον Netanyahu
Στις 27 Οκτωβρίου 2026, οι Ισραηλινοί δεν θα προσέλθουν απλώς στις κάλπες για να εκλέξουν μια νέα Knesset, το νέο Κοινοβούλιο.
Θα κληθούν, για πρώτη φορά μετά την καταστροφική αποτυχία ασφαλείας της 7ης Οκτωβρίου 2023 και τους πολέμους που ακολούθησαν, να αποφασίσουν εάν ο πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu δικαιούται άλλη μία πολιτική ζωή.
Η Knesset διαλύθηκε στις 17 Ιουλίου με ψήφους 62-0, ανοίγοντας επισήμως τον δρόμο για τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου.
Παράδοξο της ιστορίας: η κυβέρνηση Netanyahu κατάφερε να φτάσει στο τέλος μιας πλήρους κοινοβουλευτικής θητείας, κάτι που είχε να συμβεί από το 1988.
Αυτό όμως δεν αποτελεί απόδειξη πολιτικής σταθερότητας.
Είναι περισσότερο απόδειξη της εκπληκτικής ικανότητας του Netanyahu να επιβιώνει μέσα σε κρίσεις που θα είχαν παρασύρει σχεδόν οποιονδήποτε άλλο πρωθυπουργό.
Και αυτή ακριβώς είναι η ουσία των εκλογών: όχι εάν ο Netanyahu είναι πολιτικά ανθεκτικός — αυτό το έχει αποδείξει επί δεκαετίες — αλλά εάν η πολιτική του επιβίωση μπορεί να συνεχίσει να προηγείται της λογοδοσίας.
Η 7η Οκτωβρίου που δεν μπορεί να σβήσει
Ο Netanyahu οικοδόμησε μεγάλο μέρος της πολιτικής του καριέρας πάνω σε μία υπόσχεση: ότι μόνο εκείνος μπορούσε να εγγυηθεί την ασφάλεια του Ισραήλ.
Στις 7 Οκτωβρίου 2023 αυτή η υπόσχεση κατέρρευσε.
Η Hamas κατάφερε να πραγματοποιήσει τη μεγαλύτερη επίθεση στην ιστορία του Ισραήλ, διαπερνώντας ένα σύστημα ασφαλείας που επί χρόνια παρουσιαζόταν ως σχεδόν αδιαπέραστο. Μεταγενέστερη έρευνα του ίδιου του ισραηλινού στρατού αναγνώρισε σοβαρές αποτυχίες εκτίμησης και προετοιμασίας, μεταξύ άλλων την υποτίμηση των προθέσεων και των δυνατοτήτων της Hamas.
Κι όμως, σχεδόν τρία χρόνια αργότερα, η πολιτική ευθύνη παραμένει το μεγάλο ανεκπλήρωτο κεφάλαιο.
Η κυβέρνηση Netanyahu έχει αντισταθεί στις απαιτήσεις για την κλασική ανεξάρτητη κρατική επιτροπή έρευνας που ζητούν οικογένειες θυμάτων και πολιτικοί αντίπαλοι, προωθώντας διαφορετικό μηχανισμό στον οποίο κυβέρνηση και κοινοβούλιο αποκτούν καθοριστικό ρόλο στη συγκρότηση και στην εντολή της έρευνας.
Οι επικριτές του βλέπουν σε αυτή την επιλογή όχι αναζήτηση αλήθειας, αλλά προσπάθεια ελέγχου της διαδικασίας λογοδοσίας.
Αυτό ίσως είναι το πιο βαρύ πολιτικό κατηγορητήριο εναντίον του Netanyahu: ότι ο άνθρωπος που για χρόνια ζητούσε να κρίνεται από την ασφάλεια της χώρας αρνείται να δεχθεί τους όρους μιας πραγματικά ανεξάρτητης κρίσης όταν το δικό του δόγμα ασφάλειας απέτυχε στην πιο κρίσιμη στιγμή.
Από τις 32 έδρες στη μάχη επιβίωσης
Το Likud είχε κερδίσει 32 έδρες στις εκλογές του 2022. Σήμερα οι δημοσκοπήσεις το τοποθετούν γενικά χαμηλά στις 20 έδρες.
Έρευνα του Kan στις 10 Αυγούστου έδινε 24 έδρες στο Likud και 23 στο Yashar του Gadi Eisenkot, ενώ άλλες έρευνες του καλοκαιριού είχαν φέρει ακόμη και το Yashar στην πρώτη θέση.
Η εικόνα μεταβάλλεται, αλλά το σταθερό στοιχείο είναι ότι το κόμμα του Netanyahu βρίσκεται αισθητά χαμηλότερα από το αποτέλεσμα του 2022.
Η φθορά δεν έχει μία μόνο αιτία.
Υπάρχει η 7η Οκτωβρίου. Υπάρχουν οι παρατεταμένοι πόλεμοι.
Υπάρχει η κοινωνική και οικονομική εξάντληση.
Υπάρχει η σύγκρουση για τους Haredi. Υπάρχει η αντιπαράθεση με τη Δικαιοσύνη. Και πάνω από όλα υπάρχει η αίσθηση ότι ο Netanyahu έχει καταστήσει όλο και δυσκολότερο να ξεχωρίσει κανείς πού τελειώνει το συμφέρον του κράτους και πού αρχίζει το συμφέρον της δικής του πολιτικής επιβίωσης.
Ο ίδιος εξακολουθεί παράλληλα να δικάζεται για δωροδοκία, απάτη και κατάχρηση εμπιστοσύνης, κατηγορίες τις οποίες αρνείται.
Η δίκη ξεκίνησε το 2020 και εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξέλιξη.
Αυτό δεν αποδεικνύει ενοχή.
Πολιτικά, όμως, δημιουργεί ένα πρωτοφανές πρόβλημα: ένας πρωθυπουργός που βρίσκεται αντιμέτωπος με τόσο σοβαρές κατηγορίες ηγείται ταυτόχρονα μιας κυβέρνησης που έχει επιχειρήσει επανειλημμένα να μεταβάλει την ισορροπία ανάμεσα στην εκτελεστική εξουσία, τα δικαστήρια και άλλους θεσμικούς ελέγχους.
Η σύγκρουση με τους θεσμούς
Το ζήτημα της Δικαιοσύνης δεν είναι δευτερεύον.
Η προσπάθεια αναμόρφωσης του δικαστικού συστήματος είχε προκαλέσει τεράστιες διαδηλώσεις ήδη πριν από την 7η Οκτωβρίου.
Το 2026 η αντιπαράθεση αναζωπυρώθηκε, όταν κορυφαίοι υπουργοί της κυβέρνησης αμφισβήτησαν απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου σχετικά με ρυθμιστική αρχή των μέσων ενημέρωσης.
Νομικοί και πολιτικοί αντίπαλοι προειδοποίησαν ότι η ανοιχτή αμφισβήτηση δικαστικών αποφάσεων απειλεί την ίδια την αρχή της διάκρισης των εξουσιών.
Δεν χρειάζεται κανείς να εξιδανικεύει το ισραηλινό πολιτικό σύστημα για να αναγνωρίσει τον κίνδυνο.
Όταν ένας ηγέτης που βρίσκεται ο ίδιος υπό δίκη συγκρούεται διαρκώς με τους θεσμούς που μπορούν να περιορίσουν την εξουσία του, η σύγκρουση παύει να είναι μια συνηθισμένη διαφωνία δεξιάς και αριστεράς.
Γίνεται σύγκρουση γύρω από το ποιος ελέγχει ποιον.
Η εικόνα ενισχύεται από την αυξανόμενη προσωπική επιρροή του Netanyahu στο ίδιο το Likud.
Το κόμμα τού παραχώρησε οκτώ δεσμευμένες θέσεις στο ψηφοδέλτιο της Knesset, αυξάνοντας σημαντικά τη δυνατότητά του να τοποθετεί προσωπικές επιλογές σε εκλόγιμες θέσεις.
Το Likud κινδυνεύει έτσι να γίνει λιγότερο ένα κόμμα με Netanyahu και περισσότερο ένα κόμμα γύρω από τον Netanyahu.
Το τίμημα της συμμαχίας με τους Haredi
Ακόμη πιο εκρηκτικό είναι το ζήτημα της στρατιωτικής θητείας των υπερορθόδοξων Εβραίων.
Μετά από χρόνια πολέμου και συνεχείς επιστρατεύσεις εφέδρων, η απαλλαγή μεγάλου αριθμού Haredi από τη στρατιωτική υπηρεσία έχει εξελιχθεί σε σύμβολο κοινωνικής ανισότητας.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το AP, λιγότερο από το 10% των περίπου 13.000 υπερορθόδοξων ανδρών που φτάνουν κάθε χρόνο σε ηλικία στράτευσης κατατάσσονται.
Η κυβέρνηση Netanyahu, λίγο πριν από τη διάλυση της Knesset, πέρασε νομοθετικά μέτρα που ουσιαστικά παγώνουν τη δίωξη Haredi που αποφεύγουν τη στράτευση και ενισχύουν θεσμικά τη θέση της θρησκευτικής μελέτης.
Η κίνηση ερμηνεύθηκε ευρέως ως προσπάθεια διατήρησης της υποστήριξης των υπερορθόδοξων κομμάτων ενόψει των μετεκλογικών διαπραγματεύσεων.
Εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της πολιτικής Netanyahu.
Ο πρωθυπουργός ζητά από την κοινωνία να αποδεχθεί πολυετείς πολέμους στο όνομα της εθνικής ασφάλειας, αλλά ταυτόχρονα εξαρτάται πολιτικά από κόμματα που απαιτούν να εξαιρεθούν οι δικοί τους ψηφοφόροι από ένα βασικό βάρος αυτής της ίδιας εθνικής ασφάλειας.
Ακόμη και μέσα στο Likud, η αντίφαση αυτή προκαλεί έντονη δυσαρέσκεια.
Έρευνα της Agam Labs έδειξε ότι πάνω από το 80% των ψηφοφόρων του Likud θέλουν αύξηση της στράτευσης των Haredi.
Η ακροδεξιά που ο Netanyahu νομιμοποίησε
Yπάρχει όμως ένα ακόμη βαρύτερο στοιχείο της κληρονομιάς του: η μετατόπιση του πολιτικού κέντρου βάρους προς την άκρα δεξιά.
Οι Itamar Ben Gvir και Bezalel Smotrich δεν είναι πλέον περιθωριακές φιγούρες.
Βρέθηκαν στην καρδιά της κυβέρνησης, με πραγματική εξουσία πάνω στην ασφάλεια, στους εποικισμούς και στη δημοσιονομική πολιτική.
Το Reuters σημειώνει ότι κόμματα της απερχόμενης συμμαχίας έχουν υποστηρίξει θέσεις όπως η απομάκρυνση του πληθυσμού της Γάζας και η επανεγκατάσταση Ισραηλινών εκεί.
Αυτό δεν συνέβη παρά τον Netanyahu.
Συνέβη υπό τον Netanyahu.
Για να διατηρήσει την εξουσία του, ο πρωθυπουργός βοήθησε πολιτικές δυνάμεις που κάποτε βρίσκονταν στα όρια του αποδεκτού να μεταφερθούν στο κέντρο της κρατικής εξουσίας.
Και εδώ βρίσκεται ο λόγος για τον οποίο η πιθανή ήττα του δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πολιτική ανατροπή.
Ο Eisenkot δεν είναι ειρηνιστής
Ο Gadi Eisenkot εμφανίζεται σήμερα ως ο ισχυρότερος αντίπαλός του.
Είναι πρώην αρχηγός του στρατού, διαθέτει μεγάλη στρατιωτική αξιοπιστία και έχει πληρώσει βαρύ προσωπικό τίμημα στον πόλεμο, χάνοντας τον γιο και συγγενείς του.
Σε αντίθεση με τον Netanyahu, προβάλλει εικόνα προσωπικής θυσίας, θεσμικής σοβαρότητας και λογοδοσίας.
Έχει δεσμευθεί υπέρ μιας κρατικής επιτροπής έρευνας για την 7η Οκτωβρίου και υπέρ της καθολικότερης κατανομής του βάρους της στρατιωτικής υπηρεσίας.
Αλλά όποιος περιμένει από τον Eisenkot μια θεμελιώδη ανατροπή της ισραηλινής πολιτικής απέναντι στους Παλαιστινίους πιθανότατα θα απογοητευτεί.
Ο ίδιος προέρχεται από την καρδιά του στρατιωτικού κατεστημένου.
Υπήρξε μέλος του πολεμικού υπουργικού συμβουλίου μετά την 7η Οκτωβρίου και οι διαφωνίες του με τον Netanyahu αφορούσαν κυρίως τη στρατηγική, τη διοίκηση και τους πολιτικούς στόχους του πολέμου — όχι κάποια συνολική απόρριψη του κυρίαρχου ισραηλινού δόγματος ασφαλείας.
Αυτό είναι κρίσιμο.
Οι εκλογές μπορεί να εξελιχθούν σε δημοψήφισμα εναντίον του Netanyahu χωρίς να εξελιχθούν σε δημοψήφισμα εναντίον της κατοχής, των εποικισμών ή της στρατιωτικοποίησης της ισραηλινής πολιτικής.
Μια αντιπολίτευση που παραμένει δεξιά
Το ίδιο ισχύει και για τους υπόλοιπους αντιπάλους του.
Οι Naftali Bennett και Yair Lapid ένωσαν τις δυνάμεις τους προκειμένου να αυξήσουν τις πιθανότητες ανατροπής του Netanyahu.
Ο Avigdor Lieberman αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα του αντι-Netanyahu στρατοπέδου.
Όμως πρόκειται για ένα στρατόπεδο ενωμένο κυρίως από τον άνθρωπο που θέλει να απομακρύνει, όχι από ένα κοινό πολιτικό όραμα.
Στο ζήτημα της Παλαιστίνης, η απόσταση ανάμεσα σε μεγάλο μέρος της αντιπολίτευσης και της κυβερνητικής δεξιάς είναι πολύ μικρότερη από όσο υποδηλώνει η σύγκρουσή τους για τους θεσμούς. Ο Bennett παραμένει σκληρά αντίθετος σε παλαιστινιακό κράτος.
Ο Eisenkot δεν προτείνει ριζική ανατροπή του πλαισίου ασφαλείας.
Και συνολικά η ισραηλινή κοινή γνώμη εξακολουθεί να εμφανίζει σημαντική υποστήριξη για στρατιωτικές επιχειρήσεις σε Γάζα, Λίβανο και Ιράν, ακόμη και όταν η εμπιστοσύνη στον Netanyahu υποχωρεί.
Η αντιπαράθεση, επομένως, είναι σε μεγάλο βαθμό μια μάχη διαφορετικών εκδοχών του ίδιου ισραηλινού στρατηγικού κατεστημένου.
Οι Παλαιστίνιοι που όλοι χρειάζονται αλλά κανείς δεν θέλει
Και κάπου εδώ εμφανίζεται το μόνιμο παράδοξο της ισραηλινής πολιτικής.
Τα αραβικά κόμματα μπορούν αριθμητικά να αποδειχθούν καθοριστικά για την επόμενη κυβέρνηση.
Ωστόσο, μεγάλα τμήματα του σιωνιστικού πολιτικού συστήματος εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τη συμμετοχή τους σε μια κυβερνητική πλειοψηφία ως πολιτικά προβληματική.
Αυτό δημιουργεί μια βαθιά δημοκρατική αντίφαση: οι Παλαιστίνιοι πολίτες του Ισραήλ καλούνται να ψηφίσουν, οι έδρες τους προσμετρώνται κανονικά στην Knesset, αλλά η συμμετοχή των κομμάτων που τους εκπροσωπούν συχνά παρουσιάζεται ως λόγος ακύρωσης της νομιμοποίησης μιας κυβέρνησης.
Ο Netanyahu έχει επανειλημμένα αξιοποιήσει αυτόν τον φόβο ως πολιτικό όπλο, παρουσιάζοντας την πιθανή εξάρτηση των αντιπάλων του από αραβικές ψήφους ως απειλή.
Η τακτική μπορεί να είναι εκλογικά αποτελεσματική.
Ταυτόχρονα όμως αποκαλύπτει πόσο βαθιά έχει ενσωματωθεί ο αποκλεισμός των Παλαιστινίων στην πολιτική αριθμητική του κράτους.
Μπορεί ο πόλεμος να σώσει ξανά τον Netanyahu;
Ο μεγαλύτερος άγνωστος παράγοντας μέχρι τις 27 Οκτωβρίου είναι η ασφάλεια.
Για τον Netanyahu, κάθε προεκλογική συζήτηση που περιστρέφεται γύρω από τη διαφθορά, τη στράτευση των Haredi, την 7η Οκτωβρίου ή τη θεσμική κρίση είναι επικίνδυνη.
Κάθε συζήτηση που επιστρέφει στον πόλεμο τού προσφέρει πιο γνώριμο έδαφος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε νέα στρατιωτική κλιμάκωση θα αποτελεί κατ’ ανάγκην προεκλογικό σχεδιασμό.
Θα ήταν αυθαίρετο να υποστηριχθεί κάτι τέτοιο χωρίς αποδείξεις.
Είναι όμως πολιτικά προφανές ότι μια νέα μεγάλη κρίση στη Γάζα στον Λίβανο ή με το Ιράν θα μπορούσε να μετακινήσει ξανά την ατζέντα από τη λογοδοσία στην ασφάλεια.
Και εκεί ο Netanyahu θα επιχειρήσει για ακόμη μία φορά να παρουσιάσει τον εαυτό του όχι ως τον άνθρωπο επί των ημερών του οποίου συνέβη η μεγαλύτερη αποτυχία ασφαλείας του Ισραήλ, αλλά ως τον μοναδικό ηγέτη που μπορεί να διαχειριστεί τις συνέπειές της.
Το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο από τον Netanyahu
Η 27η Οκτωβρίου μπορεί πράγματι να σηματοδοτήσει το τέλος της εποχής Netanyahu.
Δεν πρέπει όμως να υπάρξουν αυταπάτες.
Ακόμη και αν το Likud ηττηθεί, ακόμη και αν ο Gadi Eisenkot, ο Naftali Bennett ή κάποιος άλλος καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση, οι βαθύτερες δυνάμεις που διαμόρφωσαν τη σημερινή κατάσταση δεν θα εξαφανιστούν μέσα σε μία νύχτα.
Η κατοχή δεν βρίσκεται στο ψηφοδέλτιο.
Οι εποικισμοί δεν βρίσκονται στο ψηφοδέλτιο.
Η βαθιά στρατιωτικοποίηση της πολιτικής δεν βρίσκεται στο ψηφοδέλτιο.
Ούτε η περιθωριοποίηση των Παλαιστινίων ως ισότιμων πολιτικών υποκειμένων.
Ο Netanyahu υπήρξε ο πιο επιτυχημένος εκφραστής αυτής της εποχής, αλλά δεν είναι ο μοναδικός δημιουργός της. Κυβέρνησε για τόσο μεγάλο διάστημα επειδή ένα σημαντικό τμήμα της ισραηλινής κοινωνίας αποδέχθηκε ή ενστερνίστηκε το μείγμα εθνικισμού, στρατιωτικής ισχύος, φόβου και διαρκούς έκτακτης ανάγκης πάνω στο οποίο έχτισε την πολιτική του ηγεμονία.
Γι’ αυτό η πραγματική κρίση των εκλογών του Οκτωβρίου δεν είναι απλώς εάν ο Netanyahu θα φύγει.
Είναι εάν ένα πολιτικό σύστημα που έμαθε επί χρόνια να ταυτίζει την ασφάλεια με τη μόνιμη στρατιωτική υπεροχή, τη δημοκρατία με τον αποκλεισμό εκατομμυρίων Παλαιστινίων και την πολιτική σταθερότητα με την προσωπική επιβίωση ενός ηγέτη είναι πραγματικά έτοιμο να αλλάξει.
Ο Netanyahu μπορεί να χάσει τις εκλογές.
Το πολύ δυσκολότερο ερώτημα είναι αν θα ηττηθεί και ο Netanyahu-ισμός που αφήνει πίσω του.
www.bankingnews.gr
Θα κληθούν, για πρώτη φορά μετά την καταστροφική αποτυχία ασφαλείας της 7ης Οκτωβρίου 2023 και τους πολέμους που ακολούθησαν, να αποφασίσουν εάν ο πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu δικαιούται άλλη μία πολιτική ζωή.
Η Knesset διαλύθηκε στις 17 Ιουλίου με ψήφους 62-0, ανοίγοντας επισήμως τον δρόμο για τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου.
Παράδοξο της ιστορίας: η κυβέρνηση Netanyahu κατάφερε να φτάσει στο τέλος μιας πλήρους κοινοβουλευτικής θητείας, κάτι που είχε να συμβεί από το 1988.
Αυτό όμως δεν αποτελεί απόδειξη πολιτικής σταθερότητας.
Είναι περισσότερο απόδειξη της εκπληκτικής ικανότητας του Netanyahu να επιβιώνει μέσα σε κρίσεις που θα είχαν παρασύρει σχεδόν οποιονδήποτε άλλο πρωθυπουργό.
Και αυτή ακριβώς είναι η ουσία των εκλογών: όχι εάν ο Netanyahu είναι πολιτικά ανθεκτικός — αυτό το έχει αποδείξει επί δεκαετίες — αλλά εάν η πολιτική του επιβίωση μπορεί να συνεχίσει να προηγείται της λογοδοσίας.
Η 7η Οκτωβρίου που δεν μπορεί να σβήσει
Ο Netanyahu οικοδόμησε μεγάλο μέρος της πολιτικής του καριέρας πάνω σε μία υπόσχεση: ότι μόνο εκείνος μπορούσε να εγγυηθεί την ασφάλεια του Ισραήλ.
Στις 7 Οκτωβρίου 2023 αυτή η υπόσχεση κατέρρευσε.
Η Hamas κατάφερε να πραγματοποιήσει τη μεγαλύτερη επίθεση στην ιστορία του Ισραήλ, διαπερνώντας ένα σύστημα ασφαλείας που επί χρόνια παρουσιαζόταν ως σχεδόν αδιαπέραστο. Μεταγενέστερη έρευνα του ίδιου του ισραηλινού στρατού αναγνώρισε σοβαρές αποτυχίες εκτίμησης και προετοιμασίας, μεταξύ άλλων την υποτίμηση των προθέσεων και των δυνατοτήτων της Hamas.
Κι όμως, σχεδόν τρία χρόνια αργότερα, η πολιτική ευθύνη παραμένει το μεγάλο ανεκπλήρωτο κεφάλαιο.
Η κυβέρνηση Netanyahu έχει αντισταθεί στις απαιτήσεις για την κλασική ανεξάρτητη κρατική επιτροπή έρευνας που ζητούν οικογένειες θυμάτων και πολιτικοί αντίπαλοι, προωθώντας διαφορετικό μηχανισμό στον οποίο κυβέρνηση και κοινοβούλιο αποκτούν καθοριστικό ρόλο στη συγκρότηση και στην εντολή της έρευνας.
Οι επικριτές του βλέπουν σε αυτή την επιλογή όχι αναζήτηση αλήθειας, αλλά προσπάθεια ελέγχου της διαδικασίας λογοδοσίας.
Αυτό ίσως είναι το πιο βαρύ πολιτικό κατηγορητήριο εναντίον του Netanyahu: ότι ο άνθρωπος που για χρόνια ζητούσε να κρίνεται από την ασφάλεια της χώρας αρνείται να δεχθεί τους όρους μιας πραγματικά ανεξάρτητης κρίσης όταν το δικό του δόγμα ασφάλειας απέτυχε στην πιο κρίσιμη στιγμή.
Από τις 32 έδρες στη μάχη επιβίωσης
Το Likud είχε κερδίσει 32 έδρες στις εκλογές του 2022. Σήμερα οι δημοσκοπήσεις το τοποθετούν γενικά χαμηλά στις 20 έδρες.
Έρευνα του Kan στις 10 Αυγούστου έδινε 24 έδρες στο Likud και 23 στο Yashar του Gadi Eisenkot, ενώ άλλες έρευνες του καλοκαιριού είχαν φέρει ακόμη και το Yashar στην πρώτη θέση.
Η εικόνα μεταβάλλεται, αλλά το σταθερό στοιχείο είναι ότι το κόμμα του Netanyahu βρίσκεται αισθητά χαμηλότερα από το αποτέλεσμα του 2022.
Η φθορά δεν έχει μία μόνο αιτία.
Υπάρχει η 7η Οκτωβρίου. Υπάρχουν οι παρατεταμένοι πόλεμοι.
Υπάρχει η κοινωνική και οικονομική εξάντληση.
Υπάρχει η σύγκρουση για τους Haredi. Υπάρχει η αντιπαράθεση με τη Δικαιοσύνη. Και πάνω από όλα υπάρχει η αίσθηση ότι ο Netanyahu έχει καταστήσει όλο και δυσκολότερο να ξεχωρίσει κανείς πού τελειώνει το συμφέρον του κράτους και πού αρχίζει το συμφέρον της δικής του πολιτικής επιβίωσης.
Ο ίδιος εξακολουθεί παράλληλα να δικάζεται για δωροδοκία, απάτη και κατάχρηση εμπιστοσύνης, κατηγορίες τις οποίες αρνείται.
Η δίκη ξεκίνησε το 2020 και εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξέλιξη.
Αυτό δεν αποδεικνύει ενοχή.
Πολιτικά, όμως, δημιουργεί ένα πρωτοφανές πρόβλημα: ένας πρωθυπουργός που βρίσκεται αντιμέτωπος με τόσο σοβαρές κατηγορίες ηγείται ταυτόχρονα μιας κυβέρνησης που έχει επιχειρήσει επανειλημμένα να μεταβάλει την ισορροπία ανάμεσα στην εκτελεστική εξουσία, τα δικαστήρια και άλλους θεσμικούς ελέγχους.
Η σύγκρουση με τους θεσμούς
Το ζήτημα της Δικαιοσύνης δεν είναι δευτερεύον.
Η προσπάθεια αναμόρφωσης του δικαστικού συστήματος είχε προκαλέσει τεράστιες διαδηλώσεις ήδη πριν από την 7η Οκτωβρίου.
Το 2026 η αντιπαράθεση αναζωπυρώθηκε, όταν κορυφαίοι υπουργοί της κυβέρνησης αμφισβήτησαν απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου σχετικά με ρυθμιστική αρχή των μέσων ενημέρωσης.
Νομικοί και πολιτικοί αντίπαλοι προειδοποίησαν ότι η ανοιχτή αμφισβήτηση δικαστικών αποφάσεων απειλεί την ίδια την αρχή της διάκρισης των εξουσιών.
Δεν χρειάζεται κανείς να εξιδανικεύει το ισραηλινό πολιτικό σύστημα για να αναγνωρίσει τον κίνδυνο.
Όταν ένας ηγέτης που βρίσκεται ο ίδιος υπό δίκη συγκρούεται διαρκώς με τους θεσμούς που μπορούν να περιορίσουν την εξουσία του, η σύγκρουση παύει να είναι μια συνηθισμένη διαφωνία δεξιάς και αριστεράς.
Γίνεται σύγκρουση γύρω από το ποιος ελέγχει ποιον.
Η εικόνα ενισχύεται από την αυξανόμενη προσωπική επιρροή του Netanyahu στο ίδιο το Likud.
Το κόμμα τού παραχώρησε οκτώ δεσμευμένες θέσεις στο ψηφοδέλτιο της Knesset, αυξάνοντας σημαντικά τη δυνατότητά του να τοποθετεί προσωπικές επιλογές σε εκλόγιμες θέσεις.
Το Likud κινδυνεύει έτσι να γίνει λιγότερο ένα κόμμα με Netanyahu και περισσότερο ένα κόμμα γύρω από τον Netanyahu.
Το τίμημα της συμμαχίας με τους Haredi
Ακόμη πιο εκρηκτικό είναι το ζήτημα της στρατιωτικής θητείας των υπερορθόδοξων Εβραίων.
Μετά από χρόνια πολέμου και συνεχείς επιστρατεύσεις εφέδρων, η απαλλαγή μεγάλου αριθμού Haredi από τη στρατιωτική υπηρεσία έχει εξελιχθεί σε σύμβολο κοινωνικής ανισότητας.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το AP, λιγότερο από το 10% των περίπου 13.000 υπερορθόδοξων ανδρών που φτάνουν κάθε χρόνο σε ηλικία στράτευσης κατατάσσονται.
Η κυβέρνηση Netanyahu, λίγο πριν από τη διάλυση της Knesset, πέρασε νομοθετικά μέτρα που ουσιαστικά παγώνουν τη δίωξη Haredi που αποφεύγουν τη στράτευση και ενισχύουν θεσμικά τη θέση της θρησκευτικής μελέτης.
Η κίνηση ερμηνεύθηκε ευρέως ως προσπάθεια διατήρησης της υποστήριξης των υπερορθόδοξων κομμάτων ενόψει των μετεκλογικών διαπραγματεύσεων.
Εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της πολιτικής Netanyahu.
Ο πρωθυπουργός ζητά από την κοινωνία να αποδεχθεί πολυετείς πολέμους στο όνομα της εθνικής ασφάλειας, αλλά ταυτόχρονα εξαρτάται πολιτικά από κόμματα που απαιτούν να εξαιρεθούν οι δικοί τους ψηφοφόροι από ένα βασικό βάρος αυτής της ίδιας εθνικής ασφάλειας.
Ακόμη και μέσα στο Likud, η αντίφαση αυτή προκαλεί έντονη δυσαρέσκεια.
Έρευνα της Agam Labs έδειξε ότι πάνω από το 80% των ψηφοφόρων του Likud θέλουν αύξηση της στράτευσης των Haredi.
Η ακροδεξιά που ο Netanyahu νομιμοποίησε
Yπάρχει όμως ένα ακόμη βαρύτερο στοιχείο της κληρονομιάς του: η μετατόπιση του πολιτικού κέντρου βάρους προς την άκρα δεξιά.
Οι Itamar Ben Gvir και Bezalel Smotrich δεν είναι πλέον περιθωριακές φιγούρες.
Βρέθηκαν στην καρδιά της κυβέρνησης, με πραγματική εξουσία πάνω στην ασφάλεια, στους εποικισμούς και στη δημοσιονομική πολιτική.
Το Reuters σημειώνει ότι κόμματα της απερχόμενης συμμαχίας έχουν υποστηρίξει θέσεις όπως η απομάκρυνση του πληθυσμού της Γάζας και η επανεγκατάσταση Ισραηλινών εκεί.
Αυτό δεν συνέβη παρά τον Netanyahu.
Συνέβη υπό τον Netanyahu.
Για να διατηρήσει την εξουσία του, ο πρωθυπουργός βοήθησε πολιτικές δυνάμεις που κάποτε βρίσκονταν στα όρια του αποδεκτού να μεταφερθούν στο κέντρο της κρατικής εξουσίας.
Και εδώ βρίσκεται ο λόγος για τον οποίο η πιθανή ήττα του δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πολιτική ανατροπή.
Ο Eisenkot δεν είναι ειρηνιστής
Ο Gadi Eisenkot εμφανίζεται σήμερα ως ο ισχυρότερος αντίπαλός του.
Είναι πρώην αρχηγός του στρατού, διαθέτει μεγάλη στρατιωτική αξιοπιστία και έχει πληρώσει βαρύ προσωπικό τίμημα στον πόλεμο, χάνοντας τον γιο και συγγενείς του.
Σε αντίθεση με τον Netanyahu, προβάλλει εικόνα προσωπικής θυσίας, θεσμικής σοβαρότητας και λογοδοσίας.
Έχει δεσμευθεί υπέρ μιας κρατικής επιτροπής έρευνας για την 7η Οκτωβρίου και υπέρ της καθολικότερης κατανομής του βάρους της στρατιωτικής υπηρεσίας.
Αλλά όποιος περιμένει από τον Eisenkot μια θεμελιώδη ανατροπή της ισραηλινής πολιτικής απέναντι στους Παλαιστινίους πιθανότατα θα απογοητευτεί.
Ο ίδιος προέρχεται από την καρδιά του στρατιωτικού κατεστημένου.
Υπήρξε μέλος του πολεμικού υπουργικού συμβουλίου μετά την 7η Οκτωβρίου και οι διαφωνίες του με τον Netanyahu αφορούσαν κυρίως τη στρατηγική, τη διοίκηση και τους πολιτικούς στόχους του πολέμου — όχι κάποια συνολική απόρριψη του κυρίαρχου ισραηλινού δόγματος ασφαλείας.
Αυτό είναι κρίσιμο.
Οι εκλογές μπορεί να εξελιχθούν σε δημοψήφισμα εναντίον του Netanyahu χωρίς να εξελιχθούν σε δημοψήφισμα εναντίον της κατοχής, των εποικισμών ή της στρατιωτικοποίησης της ισραηλινής πολιτικής.
Μια αντιπολίτευση που παραμένει δεξιά
Το ίδιο ισχύει και για τους υπόλοιπους αντιπάλους του.
Οι Naftali Bennett και Yair Lapid ένωσαν τις δυνάμεις τους προκειμένου να αυξήσουν τις πιθανότητες ανατροπής του Netanyahu.
Ο Avigdor Lieberman αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα του αντι-Netanyahu στρατοπέδου.
Όμως πρόκειται για ένα στρατόπεδο ενωμένο κυρίως από τον άνθρωπο που θέλει να απομακρύνει, όχι από ένα κοινό πολιτικό όραμα.
Στο ζήτημα της Παλαιστίνης, η απόσταση ανάμεσα σε μεγάλο μέρος της αντιπολίτευσης και της κυβερνητικής δεξιάς είναι πολύ μικρότερη από όσο υποδηλώνει η σύγκρουσή τους για τους θεσμούς. Ο Bennett παραμένει σκληρά αντίθετος σε παλαιστινιακό κράτος.
Ο Eisenkot δεν προτείνει ριζική ανατροπή του πλαισίου ασφαλείας.
Και συνολικά η ισραηλινή κοινή γνώμη εξακολουθεί να εμφανίζει σημαντική υποστήριξη για στρατιωτικές επιχειρήσεις σε Γάζα, Λίβανο και Ιράν, ακόμη και όταν η εμπιστοσύνη στον Netanyahu υποχωρεί.
Η αντιπαράθεση, επομένως, είναι σε μεγάλο βαθμό μια μάχη διαφορετικών εκδοχών του ίδιου ισραηλινού στρατηγικού κατεστημένου.
Οι Παλαιστίνιοι που όλοι χρειάζονται αλλά κανείς δεν θέλει
Και κάπου εδώ εμφανίζεται το μόνιμο παράδοξο της ισραηλινής πολιτικής.
Τα αραβικά κόμματα μπορούν αριθμητικά να αποδειχθούν καθοριστικά για την επόμενη κυβέρνηση.
Ωστόσο, μεγάλα τμήματα του σιωνιστικού πολιτικού συστήματος εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τη συμμετοχή τους σε μια κυβερνητική πλειοψηφία ως πολιτικά προβληματική.
Αυτό δημιουργεί μια βαθιά δημοκρατική αντίφαση: οι Παλαιστίνιοι πολίτες του Ισραήλ καλούνται να ψηφίσουν, οι έδρες τους προσμετρώνται κανονικά στην Knesset, αλλά η συμμετοχή των κομμάτων που τους εκπροσωπούν συχνά παρουσιάζεται ως λόγος ακύρωσης της νομιμοποίησης μιας κυβέρνησης.
Ο Netanyahu έχει επανειλημμένα αξιοποιήσει αυτόν τον φόβο ως πολιτικό όπλο, παρουσιάζοντας την πιθανή εξάρτηση των αντιπάλων του από αραβικές ψήφους ως απειλή.
Η τακτική μπορεί να είναι εκλογικά αποτελεσματική.
Ταυτόχρονα όμως αποκαλύπτει πόσο βαθιά έχει ενσωματωθεί ο αποκλεισμός των Παλαιστινίων στην πολιτική αριθμητική του κράτους.
Μπορεί ο πόλεμος να σώσει ξανά τον Netanyahu;
Ο μεγαλύτερος άγνωστος παράγοντας μέχρι τις 27 Οκτωβρίου είναι η ασφάλεια.
Για τον Netanyahu, κάθε προεκλογική συζήτηση που περιστρέφεται γύρω από τη διαφθορά, τη στράτευση των Haredi, την 7η Οκτωβρίου ή τη θεσμική κρίση είναι επικίνδυνη.
Κάθε συζήτηση που επιστρέφει στον πόλεμο τού προσφέρει πιο γνώριμο έδαφος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε νέα στρατιωτική κλιμάκωση θα αποτελεί κατ’ ανάγκην προεκλογικό σχεδιασμό.
Θα ήταν αυθαίρετο να υποστηριχθεί κάτι τέτοιο χωρίς αποδείξεις.
Είναι όμως πολιτικά προφανές ότι μια νέα μεγάλη κρίση στη Γάζα στον Λίβανο ή με το Ιράν θα μπορούσε να μετακινήσει ξανά την ατζέντα από τη λογοδοσία στην ασφάλεια.
Και εκεί ο Netanyahu θα επιχειρήσει για ακόμη μία φορά να παρουσιάσει τον εαυτό του όχι ως τον άνθρωπο επί των ημερών του οποίου συνέβη η μεγαλύτερη αποτυχία ασφαλείας του Ισραήλ, αλλά ως τον μοναδικό ηγέτη που μπορεί να διαχειριστεί τις συνέπειές της.
Το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο από τον Netanyahu
Η 27η Οκτωβρίου μπορεί πράγματι να σηματοδοτήσει το τέλος της εποχής Netanyahu.
Δεν πρέπει όμως να υπάρξουν αυταπάτες.
Ακόμη και αν το Likud ηττηθεί, ακόμη και αν ο Gadi Eisenkot, ο Naftali Bennett ή κάποιος άλλος καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση, οι βαθύτερες δυνάμεις που διαμόρφωσαν τη σημερινή κατάσταση δεν θα εξαφανιστούν μέσα σε μία νύχτα.
Η κατοχή δεν βρίσκεται στο ψηφοδέλτιο.
Οι εποικισμοί δεν βρίσκονται στο ψηφοδέλτιο.
Η βαθιά στρατιωτικοποίηση της πολιτικής δεν βρίσκεται στο ψηφοδέλτιο.
Ούτε η περιθωριοποίηση των Παλαιστινίων ως ισότιμων πολιτικών υποκειμένων.
Ο Netanyahu υπήρξε ο πιο επιτυχημένος εκφραστής αυτής της εποχής, αλλά δεν είναι ο μοναδικός δημιουργός της. Κυβέρνησε για τόσο μεγάλο διάστημα επειδή ένα σημαντικό τμήμα της ισραηλινής κοινωνίας αποδέχθηκε ή ενστερνίστηκε το μείγμα εθνικισμού, στρατιωτικής ισχύος, φόβου και διαρκούς έκτακτης ανάγκης πάνω στο οποίο έχτισε την πολιτική του ηγεμονία.
Γι’ αυτό η πραγματική κρίση των εκλογών του Οκτωβρίου δεν είναι απλώς εάν ο Netanyahu θα φύγει.
Είναι εάν ένα πολιτικό σύστημα που έμαθε επί χρόνια να ταυτίζει την ασφάλεια με τη μόνιμη στρατιωτική υπεροχή, τη δημοκρατία με τον αποκλεισμό εκατομμυρίων Παλαιστινίων και την πολιτική σταθερότητα με την προσωπική επιβίωση ενός ηγέτη είναι πραγματικά έτοιμο να αλλάξει.
Ο Netanyahu μπορεί να χάσει τις εκλογές.
Το πολύ δυσκολότερο ερώτημα είναι αν θα ηττηθεί και ο Netanyahu-ισμός που αφήνει πίσω του.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών